प्राइभेट कम्पनी दर्ता, प्रबन्धपत्र (MOA) र नियमावली (AOA) तयारी: कम्पनी ऐन २०६३ को व्यावहारिक कार्यविधि

संक्षिप्त कानुनी उत्तर (Quick Answer)
कम्पनी ऐन, २०६३ को दफा ५ बमोजिम सम्पूर्ण कागजातसहित निवेदन परेको ७ दिनभित्र कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालयले कम्पनी दर्ताको प्रमाणपत्र दिनुपर्छ (नभए ३ दिनभित्र कारण खुलाउनुपर्छ); प्राइभेट कम्पनीमा दफा ९ अनुसार १०१ जनासम्म शेयरधनी रहन सक्छन् भने दफा १८ र २० अनुसार प्रबन्धपत्र (MOA) तथा नियमावली (AOA) तयार गरी संशोधन भएमा दफा २१ बमोजिम ३० दिनभित्र कार्यालयलाई जानकारी दिनुपर्छ।
नेपालमा कम्पनी संस्थापना गर्दा ध्यान दिनुपर्ने मूल कानुनी स्तम्भ
व्यवसायलाई कानुनी व्यक्तित्व (Separate Legal Entity) दिनका लागि कम्पनी ऐन, २०६३ अनुसार कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालय (OCR) मा संस्थापना दर्ता गर्नुपर्छ। वकिल, लेखापरीक्षक तथा उद्यमीहरूले प्रबन्धपत्र (Memorandum of Association - MOA) र नियमावली (Articles of Association - AOA) तयार गर्दा ऐनका अनिवार्य बुँदा छुट्याउन नहुने व्यवस्था छ।
दफा ५ र दफा ९: दर्ताको समयसीमा र शेयरधनी सङ्ख्या
- ७ दिने दर्ता समयसीमा (दफा ५): दफा ४ बमोजिम निवेदन र तोकिएको दस्तुर पेश भएपछि कार्यालयले जाँचबुझ गरी निवेदन परेको मितिले ७ दिनभित्र कम्पनी दर्ताको प्रमाणपत्र दिनुपर्छ। यदि दर्ता गर्न नसकिने अवस्था भएमा प्रस्तावित कम्पनीलाई ३ दिनभित्र कारण सहितको जानकारी दिनुपर्ने कानुनी दायित्व छ।
- शेयरधनीको सीमा (दफा ९): संशोधित दफा ९(१) अनुसार प्राइभेट कम्पनीमा शेयरधनीको सङ्ख्या १०१ जनाभन्दा बढी हुनु हुँदैन। एकल संस्थापकबाट समेत प्राइभेट कम्पनी खोल्न सकिन्छ।
प्रबन्धपत्र (MOA) मा अनिवार्य समावेश हुनुपर्ने बुँदा — दफा १८
प्रबन्धपत्र कम्पनीको बाह्य चार्टर हो। दफा १८(१) अनुसार प्रबन्धपत्रमा कम्तीमा देहायका बुँदा स्पष्ट उल्लेख हुनैपर्छ:
- कम्पनीको पूरा नाम र ठेगाना (रजिष्टर्ड कार्यालय रहने स्थान)
- कम्पनीको उद्देश्य तथा ती उद्देश्य प्राप्त गर्न गरिने कामहरूको विवरण
- कम्पनीको अधिकृत पूँजी, तत्काल जारी गर्ने पूँजी र संस्थापकहरूले चुक्ता गर्न कबुल गरेको पूँजीको अङ्क
- शेयरको किसिम, शेयरमा निहित हक-अधिकार, प्रति शेयर मूल्य र विभिन्न प्रकारको शेयर सङ्ख्या
- शेयर खरिद वा हस्तान्तरणमा रहने बन्देज (प्राइभेट कम्पनीको हकमा)
नियमावली (AOA) का मुख्य आन्तरिक नियम — दफा २०
प्रबन्धपत्रका उद्देश्य व्यवहारमा सञ्चालन गर्न नियमावली (AOA) बनाइन्छ (दफा २०)। यसमा विशेष गरी देहायका विषय राखिन्छ:
- वार्षिक तथा विशेष साधारण सभा बोलाउने र सूचना दिने कार्यविधि
- साधारण सभाको गणपूरक सङ्ख्या र मतदान/निर्णय विधि
- सञ्चालक समितिको सङ्ख्या, कार्यकाल तथा वैकल्पिक सञ्चालक सम्बन्धी व्यवस्था
- बैठक निर्णयको अभिलेख (Minutes Book), प्रतिलिपि र शेयरधनी निरीक्षणको अधिकार
संस्थापनापछिको संशोधन — दफा २१
कम्पनी सञ्चालनमा आएपछि नाम, पूँजी, उद्देश्य वा आन्तरिक नियम परिमार्जन गर्नुपरेमा:
- साधारण सभाबाट विशेष प्रस्ताव (Special Resolution) पारित गर्नुपर्छ।
- संशोधन गरिएको जानकारी ३० दिनभित्र कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालयमा पठाउनुपर्छ।
- कार्यालयले जानकारी पाएको ७ दिनभित्र अभिलेख गरी कम्पनीलाई जानकारी दिनुपर्छ।
व्यावहारिक सुझाव: MOA को उद्देश्य खण्ड अति साँघुरो राख्दा भविष्यमा कर वा लाइसेन्स नवीकरणमा समस्या आउन सक्छ, त्यसैले मुख्य कारोबार र सहायक व्यापारिक गतिविधि प्रष्ट पार्नु उत्तम हुन्छ।
प्रायः सोधिने प्रश्न (FAQ)
प्राइभेट कम्पनीमा कति जना शेयरधनी रहन सक्छन्?
कम्पनी ऐन, २०६३ को दफा ९(१) (संशोधित) अनुसार प्राइभेट कम्पनीको शेयरधनीको सङ्ख्या अधिकतम १०१ जनाभन्दा बढी हुनु हुँदैन।
कम्पनी दर्ताका लागि निवेदन दिएपछि कति दिनभित्र प्रमाणपत्र पाउनुपर्छ?
कम्पनी ऐन, २०६३ को दफा ५(१) अनुसार आवश्यक कागजात र दस्तुरसहित निवेदन परेको मितिले ७ दिनभित्र कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालयले कम्पनी दर्ता प्रमाणपत्र दिनुपर्छ; र तोकिएको समयमा दर्ता नभएमा ३ दिनभित्र कारण सहितको जानकारी दिनुपर्छ।
कम्पनीको उद्देश्य वा नाम पछि परिवर्तन गर्न के गर्नुपर्छ?
दफा २१ अनुसार कम्पनीको साधारण सभाले विशेष प्रस्ताव पारित गरी प्रबन्धपत्र वा नियमावली संशोधन गर्न सक्छ र सो संशोधन गरिएको व्यहोराको जानकारी ३० दिनभित्र कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालयलाई दिनुपर्छ।

प्रमाणित नेपाल ऐन र NKP नजिर खोजी, मस्यौदा र अदालती शुल्क गणना एकै ठाउँमा।



