बैङ्किङ्ग तथा वाणिज्य६ मिनेट पठन५ प्रमाणित ऐन/नजिर स्रोत

चेक अनादर (Cheque Bounce) र बैङ्किङ्ग कसूर (दोस्रो संशोधन २०८२): ४५ दिने सूचना, प्रमाणिकरण र ५ वर्षे हद म्याद

चेक अनादर प्रमाणित रिबन, ४५ दिने म्याद संकेत गर्ने घडी, म्याग्निफायर र हस्ताक्षर चित्र

संक्षिप्त कानुनी उत्तर (Quick Answer)

बैङ्किङ्ग कसूर तथा सजाय ऐन, २०६४ (दोस्रो संशोधन, २०८२) को दफा ३क अनुसार चेक बाउन्स भएमा धारकले अनादर प्रमाणित गराउन चाहेमा बैङ्कले चेक पेश गरेको मितिले बढीमा ४५ दिनको म्याद दिई खातावालालाई सूचना दिन्छ र सो म्यादपछि पनि भुक्तानी नभए ३ दिनभित्र चेक अनादर प्रमाणित गरिदिन्छ; कसूर ठहरेमा दफा १५(१क) अनुसार बिगो + ब्याज + ५% जरिवाना + १ महिनादेखि ४ वर्षसम्म कैद हुन सक्छ।

चेक अनादर (Cheque Bounce) सम्बन्धी कानुनी ढाँचामा आएको प्रमुख परिवर्तन

चेक अनादरसम्बन्धी विवादमा लामो समयदेखि चलिरहेको कानुनी अन्योललाई सम्बोधन गर्दै बैङ्किङ्ग कसूर तथा सजाय ऐन, २०६४ मा भएको दोस्रो संशोधन (२०८२) ले साविक दफा ३ को खण्ड (ग) झिकी दफा ३क र दफा १५(१क) मार्फत स्पष्ट प्रक्रियागत चरण तथा समानुपातिक सजाय व्यवस्था लागू गरेको छ।

दफा ३क अनुसार बैङ्कबाट चेक अनादर प्रमाणित गर्ने चरणबद्ध कार्यविधि

  1. अपर्याप्त मौज्दातमा चेक जारी गर्न निषेध: कसैले पनि खातामा पर्याप्त मौज्दात नभएको अवस्थामा चेक जारी गर्न वा भुक्तानी माग गर्न हुँदैन।
  2. चेक फिर्ता र अभिलेख (दफा ३क(२)-(४)): भुक्तानीका लागि पेश गरिएको चेकमा पर्याप्त रकम नदेखिएमा बैङ्कले चेक धारकलाई फिर्ता दिन्छ। धारकले अनादर प्रमाणित गराउन चाहेमा बैङ्कले चेक पेश गरेको मितिले बढीमा ४५ दिनको म्याद दिई रकम जम्मा गर्न खातावालालाई सूचना दिन्छ र सोको अभिलेख राखेर चेकमा समेत जनाई धारकलाई फिर्ता गर्छ।
  3. म्यादभित्र रकम बुझाएमा मिलान: ४५ दिनको सूचना अवधिभित्र खातावालाले धारकलाई चेकको रकम भुक्तानी दिई चेक फिर्ता लिन सक्छ।
  4. ३ दिनभित्र अनादर प्रमाणित (दफा ३क(५)): तोकिएको म्याद सकिएपछि पुनः भुक्तानी माग्दा पनि खातामा रकम नभएमा बैङ्कले ३ दिनभित्र चेक अनादर भएको व्यहोरा प्रमाणित गरी धारकलाई फिर्ता दिनुपर्छ।

दफा १५(१क) अनुसार चेक अनादरमा हुने दण्ड सजाय

दफा ३क(५) बमोजिम चेक अनादर प्रमाणित भई कसूर ठहरेमा चेक जारी गरी दिने खातावालाबाट धारकलाई बिगो बमोजिमको रकम र चेक जारी गरेको मितिदेखि रकम भराएको मितिसम्म प्रचलित कानुन बमोजिमको ब्याज भराई निम्नानुसार सजाय हुन्छ:

बिगोको परिमाणजरिवानाकैद सजाय (दफा १५(१क))
रु. १५ लाखसम्मबिगोको ५%१ महिनासम्म कैद
रु. १५ लाखभन्दा बढी ५० लाखसम्मबिगोको ५%१ महिनादेखि ३ महिनासम्म कैद
रु. ५० लाखभन्दा बढी १ करोडसम्मबिगोको ५%३ महिनादेखि १ वर्षसम्म कैद
रु. १ करोडभन्दा बढी १० करोडसम्मबिगोको ५%१ वर्षदेखि २ वर्षसम्म कैद
रु. १० करोडभन्दा बढी जतिसुकै बिगोबिगोको ५%२ वर्षदेखि ४ वर्षसम्म कैद

देवानी उपचार: विनिमेय अधिकारपत्र ऐन, २०३४

फौजदारी दायराबाहेक विनिमेय अधिकारपत्र ऐन, २०३४ अन्तर्गत पनि धारकसँग देवानी उपचार खुला रहन्छ:

  • अस्वीकृति वा अनादर (दफा ६४): ड्रीले स्वीकार नगरेमा वा भुक्तानी नदिएमा अधिकारपत्र अनादर भएको मानिन्छ।
  • क्षतिपूर्ति र ब्याज (दफा १०७): अधिकारपत्र प्रस्तुत गर्दा, जनाउन लगाउँदा र प्रमाणित गराउँदा लागेको खर्च र ब्याज समेत धारकले भराई लिन पाउँछन्।
  • हद म्याद (दफा १०८): विनिमय अधिकारपत्र सम्बन्धी देवानी मुद्दा कारण परेको मितिले पाँच वर्षभित्र दायर गरिसक्नुपर्छ।

सर्वोच्च अदालतको २०८२ को नजिर — NKP नि.नं. ११४४५

नेपाल कानून पत्रिका २०८२, नि.नं. ११४४५ (चेक अनादर) मुद्दामा सर्वोच्च अदालतले बैङ्कमा खाता खोल्नुभन्दा अगाडिको मिति राखी सटही हुन नसक्ने गरी जानीबुझिकन चेक जारी गरेको तथ्य देखिएको अवस्थामा ऐनको औपचारिक प्रक्रिया मात्र अघि सारेर दायित्वबाट पन्छिन नपाइने सिद्धान्त व्याख्या गरेको छ।

वकिल तथा पक्षहरूका लागि चेकलिस्ट

  • चेक बाउन्स भएको दिनै बैङ्कबाट दफा ३क अनुसार ४५ दिने सूचना प्रक्रिया सुरु भए/नभएको र अनादर प्रमाणित व्यहोरा सुरक्षित छ/छैन पक्का गर्नुहोस्।
  • चेकमा उल्लिखित मिति, हस्ताक्षर, ड्री/खातावाला विवरण र सम्बद्ध कारोबारको लिखत वा प्रमाण एकसाथ संकलन गर्नुहोस्।
  • छिटो कानुनी मस्यौदा, हदम्याद जाँच र NKP नजिर तुलना गर्न Nepal Legal AI को कानुनी शोध तथा मस्यौदा प्रणाली प्रयोग गर्नुहोस्।

प्रायः सोधिने प्रश्न (FAQ)

चेक बाउन्स हुनासाथ के सिधै बैङ्किङ्ग कसूरको जाहेरी दर्ता हुन्छ?

बैङ्किङ्ग कसूर तथा सजाय (दोस्रो संशोधन) ऐन, २०८२ ले दफा ३(ग) झिकी दफा ३क थप गरेको छ। जसअनुसार पर्याप्त मौज्दात नभएको चेक धारकले अनादर प्रमाणित गराउन चाहेमा बैङ्कले चेक पेश गरेको मितिले बढीमा ४५ दिनको म्याद दिई खातावालालाई रकम जम्मा गर्न सूचना दिन्छ। सो म्याद समाप्त भएपछि पनि भुक्तानी नभए बैङ्कले ३ दिनभित्र अनादर प्रमाणित गरी फिर्ता दिन्छ।

चेक अनादर कसूरमा अहिले कति जरिवाना र कैद सजाय हुन्छ?

दफा १५(१क) अनुसार धारकलाई बिगो र चेक जारी मितिदेखिको ब्याज भराई खातावालालाई बिगोको ५ प्रतिशत जरिवाना र बिगोअनुसार कैद (रु. १५ लाखसम्म १ महिनासम्म, १५–५० लाखमा १–३ महिना, ५० लाख–१ करोडमा ३ महिना–१ वर्ष, १–१० करोडमा १–२ वर्ष र १० करोडभन्दा माथि २–४ वर्ष कैद) हुने व्यवस्था छ।

विनिमेय अधिकारपत्र ऐन २०३४ अन्तर्गत देवानी फिराद गर्ने हद म्याद कति छ?

विनिमेय अधिकारपत्र ऐन, २०३४ को दफा १०८ बमोजिम विनिमय अधिकारपत्र सम्बन्धी मुद्दा सो गर्नुपर्ने कारण परेको मितिले पाँच वर्षभित्र दायर गर्नुपर्दछ।

Hello Wokil

प्रमाणित नेपाल ऐन र NKP नजिर खोजी, मस्यौदा र अदालती शुल्क गणना एकै ठाउँमा।

नेपाल कानुनी ड्राफ्टिङ र नजिर शोध सुरु गर्नुहोस्
#चेक अनादर#Cheque Bounce Nepal#बैङ्किङ्ग कसूर ऐन#दफा ३क#NKP 11445